Հարցազրույցներ

 Ձեր դպրոցականը դժվա՞ր է կարդում և գրում…
#Դիսգրաֆիա, #դիսլեքսիա

Կրտսեր դպրոցականների սիրելի ծնողներ, եթե ձեր դպրոցականը մեծ դժվարությամբ է կարդում կամ գրում, գրավոր խոսքի ժամանակ բազմաթիվ սխալներ է անում, իսկ բանավոր խոսքի ժամանակ չի կարողանում կրկնել բառի վանկերը կամ հնչյունները, հավանական է, որ երեխան ունի դիսգրաֆիա և դիսլեքսիա, որը լոգոպեդի աշխատանքի կարիք ունի:

 

Կանա հոգեբանական կենտրոնի լոգոպեդ Աննա Աբրահամյանը պատասխանում է դիսգրաֆիայի և դիսլեքսիայի վերաբերյալ հարցերին:

 

Դիսլեքսիան հիվանդություն է, թե՞ առանձնահատկություն։ Արդյո՞ք ճիշտ է այն վարկածը, որ այս երեխաներն ավելի տաղանդավոր են, քան մյուսները։

 

 Դիսլեքսիան ընթերցանության պրոցեսի մասնակի յուրահատուկ խանգարում է, որը պայմանավորված է բարձրագույն հոգեկան ֆունկցիաների թերի ձևավորվածությամբ (խանգարմամբ ) և արտահայտվում է կայուն բնույթի կրկնվող սխալնեերով:

 

Դիսլեքսիան առաջանում է նորմայում ընթերցանության պրոցեսն իրականացնող հոգեկան ֆունկցիաների թերի ձևավորման հետևանքով (տեսողական վերլուծություն և համադրություն, տարածական պատկերացումներ, հնչութային ընկալում, հնչութային վերլուծություն ու համադրություն, խոսքի բառաքերականական թերզարգացում):

 

Իմ կարծիքով ոչ թե այս երեխաններն են ավելի տաղանդավոր, քան մյուսները, այլ այս խնդիրը խոչընդոտ չի հանդիսանում տաղանդավոր և անվանի դառնալուն:

 

Կան շատ հայտնի դիսլեքսիկ մարդիկ, օրիանակ` Ագաթա Քրիստին, Ուինսթոն Չերչիլը, Վուդրո Վիլսոնը, Ուոլթ Դիսնեյը, Թոմ Քրուզը, Ալբերտ Էյնշտեյնը, Հանս Քրիստիան Անդերսենը, Ալեքսանդր Բելլը և այլք։

 

Հիմնականում ե՞րբ է սկսում դրսևորվել դիսլեքսիան:

 

Քանի որ, դիսլեքսիան ընթերցանության պրոցեսի խանգարում է, այն ի հայտ է գալիս դպրոցական տարիքում, երբ ձևավորվում են գրելու և կարդալու գործընթացները:

 

Դիսլեքսայի ժամանակ երեխան դժվարանում է յուրացնել և հիշել տառերը, բառերը:

 

Այնուհետև դժվարանում է կարդալ, կարդում է տառ առ տառ, փոխարինում է հնչյունները, բաց է թողնում բառերի վերջավորությունները և այլն:

 

Ո՞րը կամ որո՞նք են դիսլեքսիա ունեցող երեխաների հետ աշխատելու առանձնահատկությունը։

 

Դիսլեքսիա ունեցող երեխաների հետ աշխատանքի ժամանակ հաշվի է առնվում խանգարումների արտահայտման աստիճանը, բնույթը, տեսակը, որը հնարավորություն է տալիս որոշել լոգոպեդական – շտկողական աշխատանքների ճիշտ ուղղվածությունը:

 

Ինչպես նաև աշխատանքի ընթացքում ցանկացած երեխային ցուցաբերվում է անհատական մոտեցում: Երեխայի համար ստեղծվում է բարենպաստ և ապահով միջավայր :

 

 Ի՞նչպիսի վարժություններ, առաջադրանքներ են արվում նման երեխաների հետ։

 

Կախված խանգարման տեսակից: Աշխատանքի ժամանակ հիմնականում օգտագործվում են տեսողական և հնչյութային վերլուծությունը, համադրությունը, ընկալումը, տարածական պատկերացումը, խոսքի բառաքերականական կողմը զարգացնող վարժություններ, առաջադրանքներ:

 

Արդյո՞ք այս խնդրի հաղթահարումը կախված է նաև շրջապատից ու դրա վերաբերմունքից։

 

Շրջապատի գործոնը շատ կարևոր է:

Սկսենք դպրոցից. կարևոր դեր ունի ուսուցիչը, ով պետք է իրազեկ լինի խնդրից, քանի որ շատ դեպքերում դիսլեքսիան ընկալվում է, որպես << ծույլիկություն>> և կարող է ազդել երեխայի ինքնագնահատականի վրա և առաջացնել թերարժեքության բարդույթ:

 

Իսկ ուսուցչի ճիշտ և գրագետ մոտեցումը կարող է խթանել լոգոպեդական աշխատանքը և նպաստել առավել շոշափելի արդյունավետությանը:

 

Ինչպես նաև շատ կարևոր է ծնողի դերը, ով պետք է անընդհատ ոգևորի երեխային, չհամեմատի այլ երեխաների հետ` գիտակցելով իր երեխայի խնդիրը:

 

Խրախուսվում է ուսուցիչ – մասնագետ-ծնող փոխհամագործակցված աշխատանքը, որպեսզի խուսափենք վերոնշյալ խնդիրներից:

 

Նույն պատկերը դիտվում է դիգրաֆայի ժամանակ:

 

Դիսգրաֆիան գրելու պրոցեսի մասնակի յուրահատուկ խանգարում է և արտահայտվում է կայուն բնույթի կրկնվող սխալնեերով:

 

Գրելու գործընթացը սերտորեն կապված է բանավոր խոսելու պրոցեսի հետ և իրականացվում է միայն դրա զարգացման բավականին բարձր մակարդակի հիման վրա:

 

Դիսգրաֆիայի ժամանակ երեխան գրելիս կարող է իրականացնել շատ սխալներ `բառերը կպած գրել, տառեր բաց թողնել, կարող է ունենալ վատ ձեռագիր և այլն:

 

Շատ կարևոր է, որ ուսուցիչը և ծնողը այս խնդիրը տարբերակեն վատ առաջադիմությունից` ժամանակին դիմելով մասնագետին:

 

Արդյո՞ք այն լիարժեք հաղթահարելի է, թե՞ ոչ։

Այո, կախված խնդրի աստիճանից,տեսակից, դիսլեքսիան լիարժեք հաղթահարվում է:

 

Շա՞տ են այս խնդիրը կրող երեխաները Հայաստանում, թե այն հազվադեպ հանդիպող երևույթ է Հայաստանում:

 

Հստակ վիճակագրություն չկա, սակայն , Հայաստանում`ցավոք, ընթերցանության խանգարումները բավականին շատ են տարածված:
 

«Պառլամենտ» ամսագրում ներկայացնում ենք «Կանա» հոգեբանական, զարգացման կենտրոնի հիմնադիր-տնօրեն Էլիզա Մանուկյանին: Հարցազրույցում անդրադարձել ենք «Կանա» կենտրոնի հիմնադրմանը, իրականացվող աշխատանքներին, ինչպես նաև Էլիզա Մանուկյանի մասնագիտական գործունեությանը, ձեռքբերումներին և նախասիրություններին:

                                                                                    

- Տիկին Մանուկյան, ինչու՞ ընտրեցիք հոգեբանի մասնագիտությունը:

 

- Առաջին մասնագիտությամբ սոցիոլոգ եմ: Տարիներ շարունակ աշխատել եմ հանրային կապերի ոլորտում: Ինձ շատ էր հետաքրքրում հոգեբանությունը: Կարծում եմ՝ չկա այնպիսի մարդ, ում չհետաքրքրի այս գիտաճյուղը, ուստի, որոշեցի ընդունվել ԵՊՀ հոգեբանության մագիստրատուրա: Վստահ եմ, որ գրեթե բոլորը ցանկանում են ինչ-որ չափով հոգեբան լինել, քանի որ հենց հոգեբանությունն է օգնում կյանքի տարբեր իրավիճակներում՝ աշխատավայրից մինչև ընկերներ, ընտանիք, երեխաների հետ շփումներում, հարաբերություններ կառուցելու ընթացքում: Յուրաքանչյուր բնագավառում հոգեբանական գիտելիքը կարևոր է:

 

- Ինչպե՞ս առաջացավ զարգացման կենտրոն հիմնելու գաղափարը:

 

- Անձնական պահանջից: Ունեմ երեք որդի: Երբ ժամանակը եկավ հոգալու նրանց ուսումնառության հետ կապված հարցերը, դպրոցից հետո առարկայական որակյալ պարապմունքներ և դասապատրաստում տրամադրելու համար, ինքս զգացի, որքան կա նման կենտրոն ունենալու կարիք: Բացի այդ, առաջ էին եկել նաև դեռահասության հետ կապված մի շարք խնդիրներ: Ինքս սկսեցի անցնել մասնագիտական ինտենսիվ վերապատրաստումների փուլ: Շատ ծնողներ կան, ովքեր կարիք ունեն հոգեբանի աշխատանք՝ երեխաների հետ, ընտանիքում, շրջապատում հարաբերությունները բարելավելու: Ոլորտը ուսումնասիրելուց և վերապատրաստվելուց հետո, որոշումս իրականացրի և հիմնեցի կենտրոնը, որպեսզի իմ գիտելիքները օգտակար լինեն նաև մյուս ծնողներին: Հոգեբանական բազմաբնույթ աշխատանք սկսեցինք իրականացնել նաև մեծահասակների հետ:

 

- Ինչու՞ ընտրեցիք «Կանա» անվանումը:

- «Կանա» անվանումը ընտրել է Տեր Տաճատը: Հիմնադրման ժամանակահատվածում կենտրոնն ուներ հոգեբանական-քրիստոնեական ուղղվածություն: Կանան քաղաք է Երուսաղեմում, որտեղ տեղի ունեցավ առաջին հրաշքը՝ Հիսուս ջուրը վերածեց գինու:

Մեզ մոտ էլ հիմա «Կանա» հաճախող երեխաները գիտեն, որ իրենք հրաշք են: Իսկ մեծահասակներին մենք օգնում ենք հավատալ սեփական անսահմանափակ կարողություններին: Նրանք սկսում են հավատալ հրաշքին: Այսինքն, մենք գալիս և նորից հանգում ենք հրաշքի գաղափարին:

 

- Կներկայացնե՞ք «Կանա» զարգացման կենտրոնում իրականացվող աշխատանանքները:

 

- Մենք աշխատում ենք երկու ուղղությամբ՝ երեխաների հետ և մեծահասակների հետ: Իրականացվող աշխատանքներից են հոգեբանություն-լոգոպեդիան, հիշողության, ուշադրության զարգացում: «Կանա» կենտրոնը հայտնի է որակյալ դասապատրաստմամբ և առարկայական պարապմունքներով:

 

Արդեն մի քանի տարի է Կանա կենտրոնի մասնագետներն աշխատում են նաև առցանց հարթակում: Մենք ունենք թե՛ հայ մեծահասակներ և թե՛ հայ երեխաներ, ովքեր միանում են մեզ առցանց ԱՄՆ-ից, եվրոպական տարբեր երկրներից, Ռուսաստանից: Մեր մասնագետների մենթալիտետը ավելի հոգեհարազատ է  աշխարհասփյուռ հայությանը: Այս իսկ պատճառով հոգեբանական խորհրդատվությունների համար սփյուռքահայերն ընտրում են Կանա հոգեբանական կենտրոնի հոգեբաններին:

 

Անգլերենով մաթեմատիկա ենք դասավանդում ԱՄՆ-ի և Անգլիայի հայ աշակերտներին: Շվեդիայի հայ համայնքի հետ կազմակերպում ենք շաբաթօրյա առցանց դպրոց, որի շրջանակում շվեդահայ և անգամ շվեդ թե երեխաներ, թե մեծահասակներ սովորում են Հայոց լեզու, Հայ եկեղեցու պատմություն, մաթեմատիկա, հիշողության զարգացում և այլն:

Ռուս կանանց առցանց խումբ ենք ունեցել, ովքեր մեր հմուտ մասնագետի օգնությամբ ընդամենը 6 ամսում էլեմենտար մակարդակով սովորեցին գրել, կարդալ և խոսել հայերեն:

Առցանց մեր բոլոր հաճախորդներն այնպես են կապվում իրենց մասնագետների հետ, որ ամեն ամառ տարբեր երկրների մեր հաճախորդները հյուրընկալվում են Կանայում:

 

- Դուք հիշողության զարգացման մարզիչ եք և վարում եք հիշողության զարգացման դասընթացներ: Ի՞նչ մեթոդներով եք զարգացնում հիշողությունը: Կպատմե՞ք այս հետաքրքիր և ոչ հաճախ հանդիպող ուղղվածության մասին:

 

- Ես  սիրահարված եմ այդ դասընթացին: Այն անձամբ ինձ օգնեց մարզել ու վերականգնել երկարատև հիշողությունը: Արդեն չորս տարի է և՛ ես, և՛ Կանա կենտրոնի հոգեբաններն աշխատում են թե երեխաների և մեծահասակների հետ՝ զարգացնում հիշողությունը և ուշադրությունը: Հիշողության զարգացման դասընթացի հիմքում հոգեբանական հիմունքներով վարժություններ են, որոնք հիշողության հետ զուգահետ զարգացնում են ուշադրությունը, տրամաբանությունը, ինդուկտիվ, ստեղծագործ միտքը, արագ կողմնորոշվելու ունակությունը: Այս դասընթացները իրականացնում ենք թե՛ կենտրոնում, թե՛ առցանց, թե՛ խմբային և թե՛ անհատական տարբերակներով: Նշեմ նաև, որ հիշողության, ուշադրության զարգացման դասընթացն ակցկացնում ենք տարբեր ընկերությունների ստեղծագործ աշխատակիցների համար: Արդյունքում, մասնակիցները կարողանում են հեղինակել նոր ապրանքներ/ծառայություններ:

 

- Ի՞նչ նախասիրություններ ունեք:

 

- Շատ եմ սիրում կարդալ: Ընթերցում եմ և՛ մասնագիտական, և՛ գեղարվեստական գրականություն: Այս պահին կարդում եմ Конкордия Антарова «Две жизни» քառահատորյակը: Ի դեպ, հիշողության զարգացման առցանց դասընթացի բժշկուհի հաճախորդուհուս նվերն է, որ ինձ համար շատ արժեքավոր է:

Բացի այդ՝ շատ եմ սիրում գնալ սարեր, արշավների մասնակցել: Լեռնագնացությունը զարգացնում է նաև մի շարք կամային հատկություններ, դժվարություններ հաղթահարելով նպատակին հասնելու ձգտումը, ուժը: Լեռներ գնում ենք ընտանիքով: Դա ևս ունի իր հետաքրքրությունը:

 

- Ներկայացրեք Ձեր փոքրիկ հայրենիքը՝ սիրելի ընտանիքը:

 

- Սիրելի ամուսնուս հետ միասին դաստիարակում ենք մեր երեք որդիներին: Նա պահանջկոտ է ու խիստ, ինչի շնորհիվ էլ մեր երեխաները մեծանում են խստության, կարգապահության և սիրո մեջ միաժամանակ: Ինքնուրույնությունը և կոկիկությունը սերմանել ենք նրանց մեջ դեռ վաղ հասակից:

 

- Եթե ֆիլմ նկարահանվեր Ձեր մասին, ինչպե՞ս կվերնագրեիք այն:

Փնտրողը:     

 

 

- Ձեր հիմնադրած «Կանա» հոգեբանական կենտրոնն այսօր հայտնի է հանրության լայն շրջանակներին: Ձեզ հաջողվել է հիմնել և կայացնել այս կենտրոնը: Ո՞րն է Ձեր հաջողության գաղտնիքը:

 

- Սիրել աշխատանքը: Ունենալ այնպիսի կոլեկտիվ, որի յուրաքանչյուր անդամ ինքն էլ շատ սիրում է իր աշխատանքը: «Կանայում» հավաքվել է շատ լավ կորիզ՝ մասնագետներ, ովքեր սիրում են թե՛ իրենց աշխատանքը, թե՛ կենտրոնի այցելուներին: Դրական արդյունքի հասնում են բոլորը:

 

- Ո՞րն է դժվարությունները հաղթահարելու Ձեր բանաձևը:

 

- Դժվարություններից և խնդիրներից չխուսափելն է: Մեր՝ հիշողության զարգացման դասընթացը ևս օգնում է խնդրին նայել տարբեր տեսանկյուններից: Ամեն օր հանդիպում ենք նոր մարտահրավերների: Կարևորը՝ դրական մոտեցում ունենանք և պահպանենք լավատեսությունը: Հավատացեք, երբ մարդու կամ երևույթի մեջ լավն եք փնտրում, ստանում եք լավը. սա կյանքի օրենք է:

 

- Ունե՞ք կյանքի կարգախոս:

 

- Հիմա լավ է, բայց լավագույնը դեռ առջևում է:

 

- Ձեր սիրելի բույրը:

 

- Սիրելի բույրեր շատ ունեմ: Առանձնացնեմ բնության, նոր հնձած խոտի, սարերի ու լեռների թարմության, անտառների բույրերը:

 

- Ափսոսում եք արածների՞, թե՞ չարածների համար:

 

- Չարածների համար ափսոսալ իմաստ չունի: Պետք է անես, փորձես: Եթե անգամ սխալ ես, միևնույնն է, այդ սխալի վրա դու ևս սովորում և առաջ ես գնում:

 

- Ո՞րն եք համարում Ձեր կյանքի մեծագույն ձեռքբերումը:

 

- Կյանքը, ընտանիքը, աշխատանքը: Ամեն ինչին դրական վերաբերվելու կարողությունը. սա ևս շատ կարևոր է: Մեր օրերում լավատես լինելը մեծ ձեռքբերում է:

 

- Եթե առիթ լիներ և հանդիպեիք Աստծուն, ի՞նչ կասեիք Նրան:

 

-        Оրը մի քանի անգամ խոսում եմ Աստծո հետ: Մեքենայում, մեր այգում, ամենուր ու տարբեր իրավիճակներում մտովի խոսում, շնորհակալություն  հայտնում և խնդրում եմ իմաստնություն: Իմաստնությունը շարժիչ ուժ է՝ առաջ գնալու և հաջողությունների հասնելու համար:

 

- Ըստ Ձեզ՝ ո՞վ է հայը:

 

- Արարող, ստեղծող, նպատակասլաց, քարից բնություն և բարիք ստեղծող մարդն է:

 

- Ի՞նչ կմաղթեք մեր ընթերցողներին և «Կանա» զարգացման կենտրոնի այցելուներին:

 

- Մաղթում եմ կայունություն, խաղաղություն և լավատեսություն: Ես հավատում եմ, որ հայ ազգը ընտրյալ ազգ է; Որքան էլ, որ լավատեսության հիմք հիմա շատ քիչ ունենք, միևնույննն է, հավատում եմ, որ այս իրավիճակից էլ ենք պատվով դուրս գալու: «Պառլամենտ» ամսագրին մաղթում եմ բազում հաջողություններ, քանի որ քրիստոնեական ամենաբարձր արժեքներով առաջնորդվող ամսագիր է: Մաղթում եմ հոգևոր խաղաղություն, անդորրություն, ամենաբարին: Թող բոլորը գտնեն այն, ինչ փնտրում են կյանքում: